Kościół pw. Krzyża Św. i Narodzenia Matki Bożej

Barokowa kaplica pw. św. Antoniego Padewskiego mieści się w przyziemiu północnego (lewego) aneksu wieży, wzniesionej w l. ok. 1617-1620. Prostokątna, nakryta sklepieniem kolebkowo-krzyżowym, dostępna jest od strony przedsionka pod wieżą. Po lewej stronie znajduje się półkoliście zamknięte okno, po prawej półkolista wnęka z zamurowanym przejściem do nawy północnej bazyliki, a na wprost wejścia ołtarz. Po pożarze kościoła w 1690 r. nadano jej nowy wystrój – sztukaterie, zapewne wykonane przez warsztat Alberta Bianco, i polichromie. W 1760 r. powstał marmoryzowany wysoki cokół z płycinami, obiegający ściany, autorstwa artystów wrocławskich, zatrudnionych wówczas przy dekoracji kościoła.

TABERNAKULUM

Na mensie ołtarza głównego bazyliki znajduje się współczesne XX-wieczne tabernakulum z brązu złoconego.

POLICHROMIA – PODZIAŁ IKONOGRAFII

Dekoracja malarska kościoła z l. 1694-1695 autorstwa Karola Dankwarta dzieli się na 2 główne cykle tematyczne, związane z podwójnym wezwaniem świątyni – Znalezienia Krzyża Św. i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

POLICHROMIA KORPUSU NAWOWEGO

Malowidła w medalionach na stropach naw kościoła, wykonane przez Karola Dankwarta w l. 1694-1695, poświęcone są chwale Najświętszej Maryi Panny. Ilustrują cuda, zdziałane za Jej pośrednictwem oraz maryjne przedstawienia emblematyczne.

PRZEDSIONEK KOŚCIOŁA Z WEWNĘTRZNĄ KOPUŁĄ

W przyziemiu wieży między aneksami znajduje się przedsionek, nakryty wewnętrzną eliptyczną kopułą, otwierająca się do wyższej kondygnacji również owalnym przeźroczem, otoczonym tralkową balustradą.

KRUCHTA – PORTAL, CZĘŚĆ DOLNA

Główne wejście do kościoła prowadzi przez monumentalny manierystyczny portal kruchty, wykonany ok. 1631 r. przez warsztat kamieniarski z Pińczowa (Błażeja Gocmana?).

KRUCHTA – POLICHROMIA

Kruchtę zdobi polichromia wykonana w 2 etapach, obecnie gruntownie przemalowana. W kopule widnieje scena Wniebowzięcia i Koronacji Najświętszej Maryi Panny w otoczeniu świętych oraz Ojców i Doktorów Kościoła z ok. 1717 r.

KRUCHTA – ARCHITEKTURA

Pielgrzymi wkraczają do kościoła od południa, przez manierystyczno-barokową kruchtę, przylegającą do aneksu przy wieży. Wzniesiono ją ok. 1631 r. na planie zbliżonym do trapezu, lekko wydłużonym na osi północ-południe.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – HISTORIA

Krótko po ufundowaniu klasztoru na Jasnej Górze w 1382 r. i osiedleniu się tam zakonników ze zgromadzenia paulinów, wzniesiono pierwszą kaplicę na pomieszczenie relikwii św. Pawła Pierwszego Pustelnika, patrona zgromadzenia, którą mnisi przywieźli ze sobą z macierzystego klasztoru św. Wawrzyńca k. Budy na Węgrzech.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW

Nad kaplicą św. Relikwii przy południowej nawie bazyliki mieści się kaplica o 3 wezwaniach: św. Aniołów Stróżów od Arcybractwa śś. Aniołów Stróżów, powołanego przy kościele jasnogórskim w 1624 r.

RELIKWIE

W kaplicy św. Relikwii w przeszklonych witrynach na ścianach, w ołtarzach oraz w stojących na nich relikwiarzach z XVII i XVIII w.

KAPLICA ŚW. RELIKWII – OŁTARZ ŚW. WALENTEGO

W kaplicy św. Relikwii, na ścianie zamykającej prawe ramię krzyża, znajduje się wkomponowany w boazerię ołtarz z l. 1817-1818 z sarkofagową mensą, flankowany pilastrami, w których mieszczą się przeszklone witryny z relikwiami.

KAPLICA ŚW. RELIKWII – OŁTARZ ŚW. APOLONII

W kaplicy św. Relikwii, na ścianie zamykającej lewe ramię krzyża, znajduje się wkomponowany w boazerię ołtarz z l. 1817-1818 z sarkofagową mensą, flankowany pilastrami, w których mieszczą się przeszklone witryny z relikwiami.

KRATY W PORTALU

Wejścia do kaplic św. Relikwii i św. Aniołów Stróżów zamykają ozdobne kute kraty, które, podobnie jak balustrada po obu stronach zejścia do dolnej kaplicy, pochodzą z 1678 r.

PORTAL

Z południowej nawy bocznej kościoła do dwukondygnacyjnej kaplicy św. Relikwii i św. Aniołów Stróżów prowadzi monumentalny architektoniczny barokowy portal z czarnego marmuru dębnickiego, wykonany w 1666 r.

OŁTARZ ŚW. KAZIMIERZA

Pod chórem muzycznym znajdują się 2 wczesnobarokowe ołtarze z 1649 r., wykonane z czarnego marmuru dębnickiego, z elementami z kolorowych marmurów na cokołach, architektoniczne, flankowane kolumnami i spływami wolutowymi, z odcinkami belkowania, z sarkofagową…

OŁTARZ ŚW. MARII MAGDALENY

Pod chórem muzycznym znajdują się 2 wczesnobarokowe ołtarze z 1649 r., wykonane z czarnego marmuru dębnickiego, z elementami z kolorowych marmurów na cokołach, architektoniczne, flankowane kolumnami i spływami wolutowymi, z odcinkami belkowania, z sarkofagową…

OŁTARZ POKŁONU TRZECH KRÓLI

Przy ścianie w 3. przęśle nawy południowej (prawej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ ŚW. AUGUSTYNA

Przy ścianie w 3. przęśle nawy północnej (lewej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ POKŁONU PASTERZY

Przy ścianie w 2. przęśle nawy północnej (lewej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ ŚW. JÓZEFA

Przy wschodnich ścianach naw bocznych znajdują się regencyjne ołtarze, wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów i przeora o. Stanisława Bronikowskiego w l. 1731-1739. Prawy pw. św. Józefa, pierwotnie św. Łukasza, architektoniczny, wsparty jest na wysokim…

OŁTARZ ŚW. JANA NEPOMUCENA

Przy wschodnich ścianach naw bocznych znajdują się regencyjne ołtarze, wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów i przeora o. Stanisława Bronikowskiego w l. 1731-1739. Lewy pw. św. Jana Nepomucena, architektoniczny, wsparty jest na wysokim cokole,…

Ołtarz św. Anny

Oba późnobarokowe ołtarze przy arkadzie tęczowej zostały wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów o. Konstantego Moszyńskiego ok. 1728 r. zapewne przez warsztat Adama Karingera z Wrocławia.

OŁTARZ ŚW. JOACHIMA

Oba późnobarokowe ołtarze przy arkadzie tęczowej zostały wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów o. Konstantego Moszyńskiego ok. 1728 r. zapewne przez warsztat Adama Karingera z Wrocławia. Lewy pw. św. Joachima, architektoniczny, wsparty jest na wysokim…

OŁTARZ GŁÓWNY CD.

Późnobarokowy ołtarz główny bazyliki, architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, z sarkofagową mensą, mieści rzeźbiarską scenę Wniebowzięcia i Koronacji Najświętszej Maryi Panny. Kompozycja dzieli się na 2 strefy. Strefę ziemską symbolizuje 6 kolumn i…

OŁTARZ GŁÓWNY

Całą wschodnią ścianę prezbiterium bazyliki wypełnia monumentalny późnobarokowy ołtarz główny fundacji wojewody mazowieckiego Stanisława Chomętowskiego, zaprojektowany przez architekta warszawskiego Carla Antonia Bai(y) i Jakuba Antoniego Buzziniego,…

POLICHROMIA PREZBITERIUM

Malowidła na stropie prezbiterium kościoła, wykonane przez Karola Dankwarta w l. 1694-1695, układają się w cykl tematyczny Historia, chwała i triumf Krzyża Św., po 3 w każdym przęśle. W medalionach środkowych znajdują się sceny z historii Krzyża św. z…

DEKORACJA STIUKOWA XVIII W.

W XVIII w. uzupełniono dekorację kościoła elementami w stylu regencji i rokoko. W 1728 r. Jan Krembs z Wrocławia wykonał sztukaterie na fryzie belkowania prezbiterium i nawy głównej w formie złoconych ornamentów regencyjnych – kratki, cęgów i kampanul. Niżej,…

DEKORACJA STIUKOWA SKLEPIEŃ

Bogata dekoracja stiukowa sklepień prezbiterium i korpusu nawowego kościoła wykonana została w l. 1693-1696 wraz z całym nowym wystrojem, zmienionym po pożarze kościoła w 1690 r. Autorem sztukaterii jest Alberto Bianco. Dekoracje stiukowe podkreślają podziały…

Kościół – historia

Pierwszy, drewniany kościół na wzgórzu jasnogórskim wzniesiono zapewne ok. poł. XIII w. Następnie ok. l. 1425-1430 zbudowano murowany i w tym samym stuleciu powiększono go. W XVII w. dodano wieżę, kruchtę i kaplice przy nawie południowej (prawej).

Kościół – architektura

Sąsiadujący z kaplicą Cudownego Obrazu kościół pw. Znalezienia Krzyża św. i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, gotycki, zbarokizowany, jest budowlą orientowaną, z osią nieznacznie ugiętą, trójnawowy, bazylikowy.

Portal do zakrystii

Na ścianie północnej (lewej) prezbiterium znajduje się architektoniczny wczesnobarokowy portal, prowadzący do przedsionka przed zakrystią. Pochodzi z ok. poł. XVII w., rozbudowany w XVIII w.

Portale po bokach ołtarza

W prezbiterium po bokach ołtarza głównego znajdują się 2 barokowe portale z szarego sztucznego marmuru zapewne z l. 1720-1730…

Portale w nawach bocznych

W nawach bocznych kościoła w pierwszych przęsłach od wschodu (od prezbiterium) znajdują się 2 rokokowe portale z ok. 1760 r., wykonane z różnobarwnego sztucznego marmuru, częściowo złocone.

Portal do kaplicy Matki Bożej

Nieopodal głównego wejścia do kościoła, w północnej (lewej) nawie bocznej znajduje się przejście do przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu.

Portal wejściowy

W nawie głównej od zachodu, pod chórem muzycznym, usytuowany jest portal wejściowy do bazyliki, wykonany w l. ok. 1760-1762 z różnobarwnego sztucznego marmuru, ze złoceniami.

Chór muzyczny

Na ścianie zachodniej, nad wejściem do bazyliki, na szerokość wszystkich naw rozciąga się chór muzyczny, zbudowany w 1725 r. w miejscu XVII-wiecznego.

Małe organy

W prezbiterium kościoła, na południowym (prawym) chórze muzycznym, znajdują się małe organy.

Ławki

W kościele znajdują się zabytkowe drewniane ławki, zdobione snycerskimi ornamentami…

Organy

Organy istniały w kościele już w XVII w. Są niezbędnym elementem oprawy muzycznej nabożeństw…

Ambona

W nawie głównej kościoła, przy drugim północnym (lewym) filarze, znajduje się późnobarokowa ambona, wykonana w l. ok. 1760-1762…

Tron biskupi

W prezbiterium, pod ścianą południową (prawą) stoi okazały tron biskupi, wykonany ok. 1750 r. przez br. Sebastiana Antoniego Rottera…

Close Menu