Kaplica matki bożej z cudownym obrazem wraz z atrium

Obraz Matki Bożej Częstochowskiej powstał w poł. XIII w. jako ikona bałkańska w bizantyjskim typie Hodegetrii, tj. Przewodniczki i Pośredniczki, wiodącej wiernych ku Chrystusowi. Z powodu zniszczeń w 2. poł. XIV w. na pozostałościach wcześniejszej kompozycji malarz ze szkoły sieneńskiej wykonał nową w stylu italo-bizantyjskim z zachowaniem pierwotnego schematu. Wizerunek o wymiarach 121,8 x 81,3 cm namalowano na podobraziu z 3 desek lipowych, wyklejonych płótnem, techniką tempery z elementami złocenia na gruncie kredowym. Na prawym policzku i szyi Matki Bożej widać charakterystyczne blizny – zagłębienia w gruncie podmalowane ciemną czerwienią – upamiętniające akt obrazoburstwa dokonany w 1430 r.

Tabernakulum

Pośrodku ołtarza, bezpośrednio nad mensą znajduje się architektoniczne tabernakulum, wykonane w 1650 r…

Klasztor – fundacja

Klasztor jasnogórski ufundował w 1382 r. książę Władysław Opolczyk. Sprowadził z Węgier, z klasztoru Maria Nostra nad Dunajem paulinów – mnichów z zakonu św. Pawła Pierwszego Pustelnika…

Paulini

Paulinów sprowadził z Węgier na Jasną Górę fundator klasztoru książę Władysław Opolczyk. Zakon Św. Pawła Pierwszego Pustelnika…

AMBONA

W nawie głównej kaplicy Cudownego Obrazu przy pierwszym południowym (prawym) filarze znajduje się wczesnobarokowa ambona, wykonana ok. 1644 r. na wyposażenie nowo wybudowanego korpusu nawowego, później wzbogacona o ornamenty rokokowe.

ANTEPEDIUM

Ozdobna zasłona przedniej części mensy ołtarzowej, tzw. antepedium powstało około 1717 r., zapewne z okazji koronacji Cudownego Obrazu. Srebrne, bogato zdobione, przedstawia Jasną Górę jako Twierdzę Wiary (Fortalitium Marianum).

CHÓR MUZYCZNY I EMPORY

Chór muzyczny, na którym znajdują się organy, mieszczący się na ścianie zachodniej pomiędzy emporami naw bocznych, zbudowano wraz z korpusem nawowym kaplicy Cudownego Obrazu w 1644 r., zmieniono i powiększono w l. 1721-24 dla nowego instrumentu.

CYKL MALOWIDEŁ MARYJNYCH

Z malowideł barokowych, powstałych wraz z dekoracją stiukową nawy głównej kaplicy w l. 1683-1689 zachował się cykl 10 obrazów w owalnych medalionach na fryzie belkowania o rozbudowanej symbolice maryjnej, wykonanych zgodnie z zasadami emblematyki.

CYKL MALOWIDEŁ Z WIZERUNKAMI ŚWIĘTYCH

W 1882 r. barokowe malowidła autorstwa Karola Dankwarta na sklepieniu nawy głównej i podłuczach empor kaplicy Cudownego Obrazu zastąpiono eklektycznym cyklem wizerunków świętych.

DEKORACJA OŁTARZA

Cały ołtarz ozdabiają 152 elementy dekoracyjne ze srebra – detale architektoniczne, ornamenty, figury. Wykonał je złotnik królewski Jan Christian Bierpfaff (1620-1709) przy współudziale znakomitych mistrzów z Augsburga i Gdańska.

DEKORACJA ZŁOTNICZA CUDOWNEGO OBRAZU

Po kradzieży i uszkodzeniu obrazu w 1430 r. król Władysław Jagiełło ufundował blachy ze srebra złoconego, zakrywające nimby Matki Bożej i Dzieciątka oraz tło. Wykonał je zapewne złotnik krakowski Jan Polak.

EPITAFIUM JANA KLEMENSA BRANICKIEGO

Na południowej (prawej) ścianie kaplicy, w nawie bocznej od strony przedsionka wisi epitafium zmarłego w 1657 r. Jana Klemensa Branickiego, podkomorzego krakowskiego, starosty chęcińskiego, bocheńskiego i wielickiego, piastującego urząd żupnika, tj. zarządzającego kopalniami.

FIGURY ANIOŁÓW

Ołtarz zdobi 5 par srebrnych figur aniołów. Jedną parę stojącą na cokołach ze świecznikami w rękach po bokach tabernakulum i drugą klęczącą, jakby podtrzymującą ramę Cudownego Obrazu wykonał złotnik królewski Johann Christian Bierpfaff w l. 1645-52.

FIGURY W NISZACH

W półkolistych niszach nad bramkami obejścia ołtarza pierwotnie znajdowały się srebrne figury śś. Pawła Pierwszego Pustelnika i Antoniego Opata, jednak w 1812 r. zostały przekazane na potrzeby wojska polskiego.

GOLGOTA JASNOGÓRSKA JERZEGO DUDY-GRACZA

Na piętrze przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu znajduje się tzw. Golgota Jasnogórska, 18 stacji Drogi Krzyżowej namalowanych w l. 2000-01 przez pochodzącego z Częstochowy znanego malarza Jerzego Dudę-Gracza, ofiarowanych sanktuarium jako wotum.

INTRADY

Od 2. poł. XVIII w. odsłonięciu i zasłonięciu Cudownego Obrazu towarzyszą intrady, krótkie utwory muzyczne skomponowane specjalnie na tę okoliczność, wykonywane na żywo przez intradzistów paulińskich.

KORONY CUDOWNEGO OBRAZU

Na Cudownym Obrazie Matka Boża i Jezus mają nałożone sukienki i korony. W 1717 r. w święto Narodzenia Matki Bożej dzięki staraniom o. Konstantego Moszyńskiego, prowincjała paulinów, a za zgodą papieża Klemensa XI, odbyła się koronacja Cudownego Obrazu złotymi koronami, przesłanymi z Rzymu przez ojca świętego.

KORPUS NAWOWY KAPLICY – HISTORIA

Rozwijający się kult Cudownego Obrazu i rosnąca liczba pielgrzymów spowodowały konieczność powiększenia kaplicy. Jej rozbudowę ufundowali bracia Łubieńscy, biskup płocki Stanisław i arcybiskup gnieźnieński, prymas Maciej, którego nadworny architekt Włoch Tomasz Poncino wykonał projekt.

KRATA

Prezbiterium kaplicy Cudownego Obrazu oddziela od nawy ozdobna kuta krata. Została ufundowana przez prymasa Macieja Łubieńskiego i wykonana w Gdańsku ok. 1644 r.

KRUCYFIKS

W XVIII-wiecznym ołtarzu Chrystusa Ukrzyżowanego w kaplicy Cudownego Obrazu znajduje się drewniany krucyfiks nieznanego mistrza z k. XV w., współczesny późnym dziełom Wita Stwosza, w typie późnogotyckich krucyfiksów heroicznych, gdzie nie ciało, a niezwykle ekspresyjna twarz epatuje cierpieniem.

KRYPTA

W przedsionku pod południowo-wschodnim narożnikiem znajduje się wejście do krypty grobowej usytuowanej pod nawą główną kaplicy.

KURDYBANY

Tradycja wykładania kurdybanem ścian prezbiterium kaplicy Cudownego Obrazu sięga XVI w. W 1585 r. ksiądz Stanisław Reszka przywiózł z Rzymu 732 bryty złoconych kurdybanów (skór wytłaczanych we wzory, złoconych lub srebrzonych i malowanych), ofiarowanych jako wotum przez nuncjusza apostolskiego Alberta Bolognetti dla ozdobienia kaplicy.

LAMPY WIECZNE

Prezbiterium i nawę kaplicy Cudownego Obrazu zdobi piękny zespół 12 srebrnych barokowych lamp wiecznych.

LOGGIA

Pielgrzym, zmierzający bezpośrednio do kaplicy Cudownego Obrazu, wkracza do niej przez dwukondygnacyjny przedsionek. Budowla z ok. poł. XVII w. została przebudowana w l. 1929-1933 przez znanego architekta Adolfa Szyszko-Bohusza.

MENSA MARIANA (TZW. STÓŁ MARYJNY)

Zaplecek Cudownego Obrazu wykonał o. Izydor Krasuski, ówczesny prowincjał paulinów polskich, w 1705 r. Nazwa pochodzi od głównej inskrypcji łacińskiej: MENSA MARIANA POTISSIMA DOMUS NAZARAEAE SUPELLEX.

NAGROBEK HELENY WARSZYCKIEJ

Na ścianie południowej (prawej) znajduje się nagrobek Heleny z Wiśniowieckich Warszyckiej, córki księcia Konstantego Wiśniowieckiego, potężnego magnata, pierwszej żony kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego, zmarłej w 1660 r.

NAGROBEK KS. STANISŁAWA KRAJEWSKIEGO

Na ścianie wschodniej od północy, tj. po lewej stronie prezbiterium znajduje się nagrobek zmarłego w 1694 r. księdza Stanisława Krajewskiego, dziekana i kanonika gnieźnieńskiego, kustosza łowickiego, regenta kancelarii wielkiej koronnej, administratora archidiecezji gnieźnieńskiej.

NAGROBEK RODZINY MĘCIŃSKICH

Na ścianie południowej przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu znajduje się nagrobek Alberta Kazimierza Męcińskiego z Kurozwęk, podkomorzego wieluńskiego, starosty łaskiego, wzniesiony w 1669 r.

NAGROBEK STANISŁAWA WARSZYCKIEGO

Na ścianie wschodniej od południa, tj. po prawej stronie prezbiterium znajduje się nagrobek zmarłego w 1681 r. Stanisława Warszyckiego, senatora, kasztelana krakowskiego, wojewody mazowieckiego i sandomierskiego, krewnego prymasa Stanisława Łubieńskiego, jednego z fundatorów rozbudowy kaplicy Cudownego Obrazu.

NAGROBEK ZYGMUNTA GRUDZIŃSKIEGO

W nawach bocznych kaplicy Cudownego Obrazu znajdują się XVII-wieczne nagrobki polskich magnatów, typowe dla barokowych zwyczajów pogrzebowych.

OBEJŚCIE OŁTARZA

Tradycją pielgrzymów, przybywających na Jasną Górę, jest obchodzenie ołtarza z Cudownym Obrazem, nierzadko na kolanach. Wkraczają do prezbiterium przez boczne furtki w ozdobnej kracie, a za ołtarz przez prostokątne bramki w partii cokołu.

OBRAZ OBLĘŻENIE JASNEJ GÓRY

Na wschodniej ścianie nawy głównej, bezpośrednio nad łukiem tęczowym znajduje się malowidło przedstawiające oblężenie Jasnej Góry przez Szwedów w 1655 r. i odwrót wojsk spod twierdzy.

OBRAZ ŚLUBY LWOWSKIE JANA KAZIMIERZA

Na piętrze przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu na ścianie wschodniej znajduje się okazały obraz pt. Śluby Jana Kazimierza, przedstawiający złożenie ślubowania przez króla Jana Kazimierza 1. kwietnia 1656 r. w katedrze lwowskiej przed cudownym obrazem Matki Bożej Łaskawej.

OŁTARZ CHRYSTUSA UKRZYŻOWANEGO

W południowej (prawej) nawie bocznej na ścianie wschodniej, tj. od strony prezbiterium kaplicy Cudownego Obrazu znajduje się ołtarz Chrystusa Ukrzyżowanego.

Urna z prochami o. Augustyna Kordeckiego

Na północnej (lewej) ścianie przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu w przeszklonej wnęce stoi barokowa ceramiczna urna zawierająca prochy o. Augustyna Kordeckiego (1603-73)…

Tablice pamiątkowe

Na filarach przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu wiszą liczne tablice upamiętniające akty martyrologii Polaków z okresu II wojny światowej, tablice NSZZ „Solidarność” i harcerskie oraz wota kombatanckie.

Wota na ścianach kaplicy

Od wieków pielgrzymi przybywający na Jasną Górę składali przed Cudownym Obrazem wota z prośbami lub dziękczynieniem za doznane łaski.

Sztukaterie

Niemal całe wnętrze kaplicy, poza miejscami przeznaczonymi na wota, wypełniają sztukaterie – dekoracje wykonane ze specjalnej zaprawy.

Wota na ołtarzu – serce i pas papieski

Niezwykłym, bardzo osobistym wotum jest pas sutanny, który św. Jan Paweł II miał na sobie, kiedy został postrzelony podczas zamachu na Placu św. Piotra w Rzymie 13 maja 1981 r.

Wota na ołtarzu – róże papieskie

Po prawej stronie ołtarza w kaplicy Cudownego Obrazu umieszczone są 3 Złote Róże – najwyższe odznaczenia papieskie. Pierwsza została ofiarowana przez św. Jana Pawła II podczas pierwszej pielgrzymi do ojczyzny w 1979 r.

Wota na ołtarzu – berło i jabłko królewskie

Po lewej stronie ołtarza, tuż obok ramy Cudownego Obrazu, umieszczone są insygnia królewskie – berło i jabłko – dar Stowarzyszenia Kobiet Polskich, złożony podczas Ogólnopolskiej Pielgrzymki Kobiet na Jasną Górę 3 maja 1926 r.

Zasłona Cudownego Obrazu

Tradycja zasłaniania świętego wizerunku sięga średniowiecza. Początkowo używano kosztownych tkanin, a od poł. XVII w. drewnianej zasuwy.

STALLE NA CHÓRZE

Empora północna w korpusie nawowym kaplicy Cudownego Obrazu pełniła funkcję chóru zakonnego, dlatego została wyposażona w siedziska dla zakonników.

STACJE DROGI KRZYŻOWEJ

Na ścianach przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu wisi 14 stacji Drogi Krzyżowej z XVIII/XIX w. w formie malowideł na deskach.

PRZEDSIONEK – ARCHITEKTURA

Zmierzając do kaplicy Cudownego Obrazu przechodzimy najpierw przez tzw. przedsionek, piętrowy krużganek filarowy przylegający do niej od zachodu.

PREZBITERIUM KAPLICY – POLICHROMIA

Wnętrze prezbiterium zdobią malowidła ścienne. Najstarsze, wykonane w XVI w., znajdujące się na północnej (lewej) ścianie przedstawiają Zwiastowanie i Ucieczkę do Egiptu

PREZBITERIUM KAPLICY – ARCHITEKTURA

Najstarszą częścią kaplicy Matki Bożej jest prezbiterium, w którym znajduje się ołtarz z Cudownym Obrazem. Obecna budowla została wzniesiona na przełomie XV/XVI w. na miejscu wcześniejszej kaplicy, ufundowanej przez księcia Władysława Opolczyka pod koniec XIV w.

PORTALE WEJŚCIOWE

Z przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu prowadzą do korpusu nawowego trzy portale z 1643 r. wg projektu Włocha Giovanniego Battisty Gisleniego, architekta królewskiego.

RZEŹBA PIETA

Na mensie ołtarza Matki Bożej Bolesnej w kaplicy Cudownego Obrazu na marmurowym cokole stoi gotycka rzeźba Pieta – zdjęte z krzyża, umęczone ciało Chrystusa spoczywa na kolanach siedzącej, pogrążonej w bólu Matki Bożej.

PAMIĄTKI MILENIJNE

Z jubileuszem tysiąclecia chrztu Polski związane są pamiątki, znajdujące się w kaplicy Cudownego Obrazu. Po prawej stronie ołtarza umieszczono srebrną tuleję z dokumentami.

OSTATNIA PARA OŁTARZY BOCZNYCH

W trzecim przęśle korpusu nawowego kaplicy Cudownego Obrazu przy filarach znajduje się ostatnia para ołtarzy bocznych, pseudobarokowych, drewnianych, złoconych, zwieńczonych figurami aniołów, nawiązujących formą do ołtarzy przy filarach w środkowym przęśle.

ORGANY

Organy znajdujące się obecnie w kaplicy Cudownego Obrazu na chórze muzycznym na wprost ołtarza to współczesny instrument, wykonany przez firmę Kamińskich z Warszawy w l. 1988-1989.

OŁTARZ OJCZYZNY

Ołtarz, w którym mieści się obecnie Cudowny Obraz, został ufundowany przez kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego.

OŁTARZ NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY

W drugim przęśle korpusu nawowego kaplicy Cudownego Obrazu przy filarach znajduje się para pseudobarokowych ołtarzy bocznych, ufundowanych przez przeora i prowincjała polskich paulinów o. Konstantego Moszyńskiego w 1722 r.

OŁTARZ MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ

W północnej (lewej) nawie bocznej na ścianie wschodniej, tj. od strony prezbiterium kaplicy Cudownego Obrazu znajduje się ołtarz Matki Bożej Bolesnej, ufundowany przez Różę ze Spinków Żabicką nad rodzinną kryptą grobową

Close Menu