Pobierz aplikację na telefon

Kościół pw. Krzyża Św. i Narodzenia Matki Bożej

Barokowa kaplica pw. św. Antoniego Padewskiego mieści się w przyziemiu północnego (lewego) aneksu wieży, wzniesionej w l. ok. 1617-1620. Prostokątna, nakryta sklepieniem kolebkowo-krzyżowym, dostępna jest od strony przedsionka pod wieżą. Po lewej stronie znajduje się półkoliście zamknięte okno, po prawej półkolista wnęka z zamurowanym przejściem do nawy północnej bazyliki, a na wprost wejścia ołtarz. Po pożarze kościoła w 1690 r. nadano jej nowy wystrój – sztukaterie, zapewne wykonane przez warsztat Alberta Bianco, i polichromie. W 1760 r. powstał marmoryzowany wysoki cokół z płycinami, obiegający ściany, autorstwa artystów wrocławskich, zatrudnionych wówczas przy dekoracji kościoła.

Tron biskupi

W prezbiterium, pod ścianą południową (prawą) stoi okazały tron biskupi, wykonany ok. 1750 r. przez br. Sebastiana Antoniego Rottera…

Ambona

W nawie głównej kościoła, przy drugim północnym (lewym) filarze, znajduje się późnobarokowa ambona, wykonana w l. ok. 1760-1762…

Organy

Organy istniały w kościele już w XVII w. Są niezbędnym elementem oprawy muzycznej nabożeństw…

Ławki

W kościele znajdują się zabytkowe drewniane ławki, zdobione snycerskimi ornamentami…

Lampa wieczna przed ołtarzem głównym

Do tradycyjnie ofiarowywanych Matce Bożej srebrnych wotów należą lampy wieczne, napełniane olejem…

Balkony muzyczne w prezbiterium

W prezbiterium bazyliki, od strony zachodniej, na obu ścianach bocznych znajdują się niewielkie balkony muzyczne z 1695 r.

Małe organy

W prezbiterium kościoła, na południowym (prawym) chórze muzycznym, znajdują się małe organy.

Chór muzyczny

Na ścianie zachodniej, nad wejściem do bazyliki, na szerokość wszystkich naw rozciąga się chór muzyczny, zbudowany w 1725 r. w miejscu XVII-wiecznego.

Portal do kaplicy Matki Bożej

Nieopodal głównego wejścia do kościoła, w północnej (lewej) nawie bocznej znajduje się przejście do przedsionka kaplicy Cudownego Obrazu.

Portal wejściowy

W nawie głównej od zachodu, pod chórem muzycznym, usytuowany jest portal wejściowy do bazyliki, wykonany w l. ok. 1760-1762 z różnobarwnego sztucznego marmuru, ze złoceniami.

Portale w nawach bocznych

W nawach bocznych kościoła w pierwszych przęsłach od wschodu (od prezbiterium) znajdują się 2 rokokowe portale z ok. 1760 r., wykonane z różnobarwnego sztucznego marmuru, częściowo złocone.

Portale po bokach ołtarza

W prezbiterium po bokach ołtarza głównego znajdują się 2 barokowe portale z szarego sztucznego marmuru zapewne z l. 1720-1730…

Portal do zakrystii

Na ścianie północnej (lewej) prezbiterium znajduje się architektoniczny wczesnobarokowy portal, prowadzący do przedsionka przed zakrystią. Pochodzi z ok. poł. XVII w., rozbudowany w XVIII w.

Kościół – architektura wnętrza

Wnętrze kościoła zyskało nowy kształt w l. 1690-1693 podczas odbudowy po pożarze. Wystrój uzupełniano w XVIII w.

Kościół – architektura

Sąsiadujący z kaplicą Cudownego Obrazu kościół pw. Znalezienia Krzyża św. i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, gotycki, zbarokizowany, jest budowlą orientowaną, z osią nieznacznie ugiętą, trójnawowy, bazylikowy.

Kościół – historia

Pierwszy, drewniany kościół na wzgórzu jasnogórskim wzniesiono zapewne ok. poł. XIII w. Następnie ok. l. 1425-1430 zbudowano murowany i w tym samym stuleciu powiększono go. W XVII w. dodano wieżę, kruchtę i kaplice przy nawie południowej (prawej).

DEKORACJA STIUKOWA SKLEPIEŃ

Bogata dekoracja stiukowa sklepień prezbiterium i korpusu nawowego kościoła wykonana została w l. 1693-1696 wraz z całym nowym wystrojem, zmienionym po pożarze kościoła w 1690 r. Autorem sztukaterii jest Alberto Bianco. Dekoracje stiukowe podkreślają podziały…

DEKORACJA STIUKOWA XVIII W.

W XVIII w. uzupełniono dekorację kościoła elementami w stylu regencji i rokoko. W 1728 r. Jan Krembs z Wrocławia wykonał sztukaterie na fryzie belkowania prezbiterium i nawy głównej w formie złoconych ornamentów regencyjnych – kratki, cęgów i kampanul. Niżej,…

POLICHROMIA PREZBITERIUM

Malowidła na stropie prezbiterium kościoła, wykonane przez Karola Dankwarta w l. 1694-1695, układają się w cykl tematyczny Historia, chwała i triumf Krzyża Św., po 3 w każdym przęśle. W medalionach środkowych znajdują się sceny z historii Krzyża św. z…

OŁTARZ GŁÓWNY

Całą wschodnią ścianę prezbiterium bazyliki wypełnia monumentalny późnobarokowy ołtarz główny fundacji wojewody mazowieckiego Stanisława Chomętowskiego, zaprojektowany przez architekta warszawskiego Carla Antonia Bai(y) i Jakuba Antoniego Buzziniego,…

OŁTARZ GŁÓWNY CD.

Późnobarokowy ołtarz główny bazyliki, architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, z sarkofagową mensą, mieści rzeźbiarską scenę Wniebowzięcia i Koronacji Najświętszej Maryi Panny. Kompozycja dzieli się na 2 strefy. Strefę ziemską symbolizuje 6 kolumn i…

OŁTARZ ŚW. JOACHIMA

Oba późnobarokowe ołtarze przy arkadzie tęczowej zostały wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów o. Konstantego Moszyńskiego ok. 1728 r. zapewne przez warsztat Adama Karingera z Wrocławia. Lewy pw. św. Joachima, architektoniczny, wsparty jest na wysokim…

Ołtarz św. Anny

Oba późnobarokowe ołtarze przy arkadzie tęczowej zostały wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów o. Konstantego Moszyńskiego ok. 1728 r. zapewne przez warsztat Adama Karingera z Wrocławia.

OŁTARZ ŚW. JANA NEPOMUCENA

Przy wschodnich ścianach naw bocznych znajdują się regencyjne ołtarze, wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów i przeora o. Stanisława Bronikowskiego w l. 1731-1739. Lewy pw. św. Jana Nepomucena, architektoniczny, wsparty jest na wysokim cokole,…

OŁTARZ ŚW. JÓZEFA

Przy wschodnich ścianach naw bocznych znajdują się regencyjne ołtarze, wzniesione z inicjatywy prowincjała paulinów i przeora o. Stanisława Bronikowskiego w l. 1731-1739. Prawy pw. św. Józefa, pierwotnie św. Łukasza, architektoniczny, wsparty jest na wysokim…

OŁTARZ POKŁONU PASTERZY

Przy ścianie w 2. przęśle nawy północnej (lewej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ ŚW. AUGUSTYNA

Przy ścianie w 3. przęśle nawy północnej (lewej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ POKŁONU TRZECH KRÓLI

Przy ścianie w 3. przęśle nawy południowej (prawej) znajduje się rokokowy ołtarz z l. ok. 1760-1762. Architektoniczny, wsparty na wysokim cokole, flankowany parą kolumn, z odcinkami belkowania o wydatnym gzymsie, z mensą sarkofagową, jest wykonany z marmuru,…

OŁTARZ ŚW. MARII MAGDALENY

Pod chórem muzycznym znajdują się 2 wczesnobarokowe ołtarze z 1649 r., wykonane z czarnego marmuru dębnickiego, z elementami z kolorowych marmurów na cokołach, architektoniczne, flankowane kolumnami i spływami wolutowymi, z odcinkami belkowania, z sarkofagową…

OŁTARZ ŚW. KAZIMIERZA

Pod chórem muzycznym znajdują się 2 wczesnobarokowe ołtarze z 1649 r., wykonane z czarnego marmuru dębnickiego, z elementami z kolorowych marmurów na cokołach, architektoniczne, flankowane kolumnami i spływami wolutowymi, z odcinkami belkowania, z sarkofagową…

KAPLICA ŚW. RELIKWII I ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW

Przy południowej nawie bazyliki znajduje się dwukondygnacyjna kaplica św. Relikwii (na dole) i św. Aniołów Stróżów (na górze).

PORTAL

Z południowej nawy bocznej kościoła do dwukondygnacyjnej kaplicy św. Relikwii i św. Aniołów Stróżów prowadzi monumentalny architektoniczny barokowy portal z czarnego marmuru dębnickiego, wykonany w 1666 r.

KRATY W PORTALU

Wejścia do kaplic św. Relikwii i św. Aniołów Stróżów zamykają ozdobne kute kraty, które, podobnie jak balustrada po obu stronach zejścia do dolnej kaplicy, pochodzą z 1678 r.

KAPLICA ŚW. RELIKWII – WYSTRÓJ

W dolnej kondygnacji dwupoziomowej kaplicy przy południowej (prawej) nawie bocznej bazyliki mieści się od 1666 r. kaplica św. Relikwii.

KAPLICA ŚW. RELIKWII – OŁTARZ GŁÓWNY

W kaplicy św. Relikwii, na ścianach zamykających ramiona krzyża, wkomponowano w boazerię ołtarze z l. 1817-1818

KAPLICA ŚW. RELIKWII – OŁTARZ ŚW. APOLONII

W kaplicy św. Relikwii, na ścianie zamykającej lewe ramię krzyża, znajduje się wkomponowany w boazerię ołtarz z l. 1817-1818 z sarkofagową mensą, flankowany pilastrami, w których mieszczą się przeszklone witryny z relikwiami.

KAPLICA ŚW. RELIKWII – OŁTARZ ŚW. WALENTEGO

W kaplicy św. Relikwii, na ścianie zamykającej prawe ramię krzyża, znajduje się wkomponowany w boazerię ołtarz z l. 1817-1818 z sarkofagową mensą, flankowany pilastrami, w których mieszczą się przeszklone witryny z relikwiami.

RELIKWIE

W kaplicy św. Relikwii w przeszklonych witrynach na ścianach, w ołtarzach oraz w stojących na nich relikwiarzach z XVII i XVIII w.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW

Nad kaplicą św. Relikwii przy południowej nawie bazyliki mieści się kaplica o 3 wezwaniach: św. Aniołów Stróżów od Arcybractwa śś. Aniołów Stróżów, powołanego przy kościele jasnogórskim w 1624 r.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – POLICHROMIA SKLEPIENIA

Sklepienie kaplicy św. Aniołów Stróżów pokryte jest polichromią, wykonaną w 1759 r. prawdopodobnie przez malarzy zakonnych, braci Antoniego i Wojciecha Dobrzeniewskich.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – OŁTARZ GŁÓWNY

Na ścianie południowej kaplicy, naprzeciw wejścia, znajduje się ołtarz główny z czarnego marmuru dębnickiego, wykonany w 1759 r. przez kamieniarza Tomasza Góreckiego.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – OŁTARZ BOCZNY

Na ścianie wschodniej (lewej) kaplicy znajduje się ołtarz z czarnego marmuru dębnickiego, wykonany w 1759 r. przez kamieniarza Tomasza Góreckiego.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – NAGROBEK KSIĘCIA STANISŁAWA WINCENTEGO JABŁONOWSKIEGO

Przy ścianie zachodniej (prawej) kaplicy mieści się nagrobek księcia Stanisława Wincentego Jabłonowskiego (1694-1754), wojewody rawskiego, pisarza, poety, fundatora wielu budowli sakralnych, wystawiony staraniem jego żony Doroty Broniszówny.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – ARCHITEKTURA WNĘTRZA

Kaplica św. Aniołów Stróżów, usytuowana nad kaplicą św. Relikwii przy południowej nawie bazyliki, została przebudowana w l. 1751-1754.

KAPLICA ŚW. ANIOŁÓW STRÓŻÓW – CHÓREK MUZYCZNY

Nad wejściem do kaplicy mieści się chórek muzyczny, na który prowadzą schody w prawym filarze. Jego drewniany neobarokowy parapet jest łukowato wysunięty.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – HISTORIA

Krótko po ufundowaniu klasztoru na Jasnej Górze w 1382 r. i osiedleniu się tam zakonników ze zgromadzenia paulinów, wzniesiono pierwszą kaplicę na pomieszczenie relikwii św. Pawła Pierwszego Pustelnika, patrona zgromadzenia, którą mnisi przywieźli ze sobą z macierzystego klasztoru św. Wawrzyńca k. Budy na Węgrzech.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – ARCHITEKTURA WNĘTRZA

Kaplica św. Pawła Pierwszego Pustelnika, usytuowana przy południowej (prawej) nawie kościoła od zachodu, wzniesiona jest na planie kwadratu, nakryta kopułą na pendentywach, pod nią znajduje się krypta grobowa.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – SZTUKATERIE

Głównym autorem dekoracji stiukowej kaplicy św. Pawła Pierwszego Pustelnika był sztukator krakowski Franciszek Zaor, działający w l. 1664-1674. Prace ukończył w 1676 r. Jacek Napora, murator krakowski.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – OŁTARZ GŁÓWNY

Ołtarze, wykonane w całości z marmuru, wkomponowane w architekturę wnętrza kaplicy, powstały równocześnie z całym wystrojem, tj. w l. 1644-1676.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – POLICHROMIE

Dekorację malarską kaplicy św. Pawła Pierwszego Pustelnika wykonali bracia Antoni i Wojciech Dobrzeniewscy w 2. poł. XVIII w.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – OŁTARZ LEWY

Ołtarze boczne wykonano w tym samym czasie, co ołtarz główny. Mają jednakową konstrukcję.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – OŁTARZ PRAWY

Ołtarze boczne wykonano w tym samym czasie, co ołtarz główny. Mają jednakową konstrukcję.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – PORTAL

Z południowej nawy bocznej bazyliki prowadzi do kaplicy św. Pawła Pierwszego Pustelnika barokowy architektoniczny portal z czarnego marmuru dębnickiego, wyniesiony o 4 stopnie nad posadzkę kościoła.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – KRATA

Wejście do kaplicy św. Pawła Pierwszego Pustelnika zamyka ozdobna, dwuskrzydłowa, kuta krata, pochodząca z 1670 r. Składa się ze złoconych elementów kraty, esownic i ceowników oraz rozet z blachy.

KAPLICA ŚW. PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA – ŁAWKI

W kaplicy znajdują się 2 zabytkowe ławki z ok. poł. XVIII w., zdobione snycerskimi ornamentami regencyjno-rokokowymi, autorstwa zapewne Antoniego Rottera, stolarza zakonnego.

KAPLICA ŚW. ANTONIEGO – ARCHITEKTURA WNĘTRZA

Barokowa kaplica pw. św. Antoniego Padewskiego mieści się w przyziemiu północnego (lewego) aneksu wieży, wzniesionej w l. ok. 1617-1620.

KAPLICA ŚW. ANTONIEGO – SZTUKATERIE, POLICHROMIA

Wnętrze kaplicy św. Antoniego Padewskiego zdobią bogate barokowe sztukaterie z l. 1693-1696, przypisywane warsztatowi Alberto Bianco oraz malowidła z tegoż czasu, obecnie przemalowane.

KAPLICA ŚW. ANTONIEGO – OŁTARZ

Na ścianie północnej kaplicy, naprzeciw wejścia, znajduje się późnobarokowy ołtarz z wielobarwnego sztucznego marmuru, wykonany ok. 1730 r.

KAPLICA ŚW. ANTONIEGO – KRATA

Kaplicę św. Antoniego Padewskiego oddziela od przedsionka arkada wejściowa, zamykana barokową kutą kratą z 1. poł. XVIII w.

KAPLICA ŚW. ANTONIEGO – OBRAZ NA ŚCIANIE BOCZNEJ

W półkoliście zamkniętej wnęce na wschodniej (prawej) ścianie kaplicy, wpisując się w jej kształt, wisi barokowy obraz z 2. ćw. XVII w. Cud św. Antoniego z osłem, przemalowany w 1975 r.

KRUCHTA – ARCHITEKTURA

Pielgrzymi wkraczają do kościoła od południa, przez manierystyczno-barokową kruchtę, przylegającą do aneksu przy wieży. Wzniesiono ją ok. 1631 r. na planie zbliżonym do trapezu, lekko wydłużonym na osi północ-południe.

KRUCHTA – POLICHROMIA

Kruchtę zdobi polichromia wykonana w 2 etapach, obecnie gruntownie przemalowana. W kopule widnieje scena Wniebowzięcia i Koronacji Najświętszej Maryi Panny w otoczeniu świętych oraz Ojców i Doktorów Kościoła z ok. 1717 r.

KRUCHTA – PORTAL, CZĘŚĆ DOLNA

Główne wejście do kościoła prowadzi przez monumentalny manierystyczny portal kruchty, wykonany ok. 1631 r. przez warsztat kamieniarski z Pińczowa (Błażeja Gocmana?).

KRUCHTA – PORTAL, ZWIEŃCZENIE

W dolnej partii wysokiego zwieńczenia znajdują się 3 konchowe nisze w prostokątnych obramieniach.

PRZEDSIONEK KOŚCIOŁA Z WEWNĘTRZNĄ KOPUŁĄ

W przyziemiu wieży między aneksami znajduje się przedsionek, nakryty wewnętrzną eliptyczną kopułą, otwierająca się do wyższej kondygnacji również owalnym przeźroczem, otoczonym tralkową balustradą.

TABERNAKULUM

Na mensie ołtarza głównego bazyliki znajduje się współczesne XX-wieczne tabernakulum z brązu złoconego.

POLICHROMIA KORPUSU NAWOWEGO

Malowidła w medalionach na stropach naw kościoła, wykonane przez Karola Dankwarta w l. 1694-1695, poświęcone są chwale Najświętszej Maryi Panny. Ilustrują cuda, zdziałane za Jej pośrednictwem oraz maryjne przedstawienia emblematyczne.

POLICHROMIA – PODZIAŁ IKONOGRAFII

Dekoracja malarska kościoła z l. 1694-1695 autorstwa Karola Dankwarta dzieli się na 2 główne cykle tematyczne, związane z podwójnym wezwaniem świątyni – Znalezienia Krzyża Św. i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.